Çarşamba , Kasım 22 2017
Ana Sayfa / Blog / Psikoz Nedir?

Psikoz Nedir?

Psikoz terimi , gerçekle bağlantının koptuğu durumlarda zihinsel işlevleri etkileyen sağlık sorunlarını tanımlamak amacıyla kullanılmaktadır. Bir kişide bu şekilde bir sağlık sorununun olması halinde bu psikotik epizod olarak isimlendirilir.

Psikozun genç yetişkinlerde ortaya çıkma olasılığı daha fazladır ve oldukça yaygındır. Her 100 gençten yaklaşık %3’ünde psikotik epizod görülmektedir. Bu durum psikozu gençler arasında şeker hastalığından daha yaygın hale getirmektedir.Bireylerin çoğunda tam iyileşme görülmektedir.

Psikoz Belirtileri Nelerdir ?

Psikoz duygusal durumda ve düşünme şeklinde değişikliklere ve kişinin hissettiklerini anlamayı güçleştiren anormal düşüncelere yol açabilir. Psikozu anlamaya çalışmak için karakteristik olan bazı belirtilerini bir grup altında toplamak daha yararlı olacaktır.

  • Zihinsel Karmaşa: Günlük düşünceler karmaşık hale gelir ya da aralarında tam bir bağlantı olmaz.Cümleler açık değildir ya da bir anlam ifade etmemektir. Kişi dikkatini toplamada, bir konuşmayı takip etmede ya da olayları hatırlamada güçlük çekebilir.
  • Gerçekdışı İnançlar: Psikotik hastalığı olan bir kişide sanrı olarak bilinen gerçekdışı düşünce ve inançlar yaygındır. Kişi sanrılara en mantıklı gerekçelerin bile değiştiremeyeceği şekilde inanmaktadır. Örneğin, kişi evinin dışında arabaların park ediş şekillerinden polis tarafından izlendiğine inanabilir.
  • Varsanılar ( Halüsinasyonlar ): Psikozda kişide gerçek olmayan görmek,işitmek,koklamak ya da tatmak gibi algı bozuklukları görülmektedir. Örneğin,kişi hiç kimsenin işitmediği sesleri duyabilir ya da gerçekte olmayan şeyleri görebilir. Nesnelerin tat ve kokuları çok kötü hatta zehirliymiş gibi gelebilir.
  • Duygudurum Değişiklikleri: Kişinin duygudurumu belli bir etken olmadan değişebilmektedir. Tuhaf şeyler hissedebilir ve kişi, gerçek dünya ile bağlantısının kesildiği her şeyin yavaş bir devinime girdiği kendi dünyasına dönebilir. Duygudurum dalgalanmaları yaygındır ve kişi olağandışı coşku veya çöküntü hissedebilir.Kişinin duyguları donmuş gibi görünür. Duygularını hissetme ve çevresindeki kişilere göstermede azalma olur.
  • Davranış Değişikliği: Psikotik bozukluğu olan kişilerde davranış değişiklikleri geneldeki davranışlardan farklıdır. Aşırı aktif ya da bütün gün oturma gibi bitkin ve tükenmiş olabilirler. Gereksiz bir şekilde gülebilir ya da belli bir neden olmadan üzgün bir şekilde olabilirler. Davranışlardaki değişiklikler genelde yukarıda belirtilen nedenlerden kaynaklanmaktadır. Sözgelimi; tehlikede olduğuna inanan bir kişi polisi arayabilir. Hazreti İsa olduğuna inanan bir kişi zamanını sokaklarda vaaz vermekle geçirebilir. Kişi yiyeceklerin zehirli olduğu kaygısı taşıdığı için yemek yemeyebilir ya da bir şey olacak korkusuyla uyku uyumayabilir.

Epizod Psikoz Nedir?

İlk epizod psikoz, bir kişide psikotik belirtilerin ya da psikotik epizodun ilk defa ortaya çıkması durumunu tanımlar. Bu belirtileri ilk kez yaşayan bir kişi neler olduğunu anlayamayabilir. Belirtiler, kişiyi zihinsel karmaşa içinde bırakan ve stresli yapan çok rahatsız edici ve kişinin tamamen yabancı olduğu belirtiler olabilir. Belirtilerin yarattığı bu stres, toplumda akıl hastalığıyla ilgili hala yaygın olan yanlış inanç ve önyargılar nedeniyle artmaktadır.

Organik Psikoz

Psikotik bozukluk belirtileri bazen beyin zedelenmesi ya da beyin iltihabı, AIDS veya beyin tümörü gibi beynin işlevlerini etkileyen fiziksel hastalıklara bağlı olarak ortaya çıkabilir. Genellikle, bellek bozuklukları ya da zihinsel karmaşa gibi başka belirtiler de görülür.

Kısa Süreli Tepkisel Psikoz

Bu tür psikozda psikotik belirtiler ailede birinin ölümü ya da yaşam koşullarının değişmesi gibi kişinin yaşamında oluşan büyük bir strese tepki olarak aniden ortaya çıkar. Belirtiler çok ağır olabilir, ancak kişi bir kaç gün içinde iyileşir.

Sanrı (Delüzyon) Bozukluğu

Bu durumda esas sorun kişinin gerçekdışı olan şeylere duyduğu güçlü inançtır.

Şizofreni

Şizofreni, davranış değişikliklerinin ya da belirtilerin en az altı ay sürdüğü psikotik bir hastalıktır. Hastalığın belirti ve süresi kişiden kişiye değişebilir. Daha önceki yaygın inanışın tersine, şizofren olan birçok kişi mutlu ve doyurucu bir yaşam sürmekte ve çoğunda tam bir iyileşme görülmektedir.

Şizofreni Benzeri Bozukluk

Bu, belirtilerin altı aydan daha kısa sürmesinin dışında tamamen şizofreniye benzeyen psikotik bir bozukluktur.

Manik-depresif (Coşku-çöküntü) Bozukluk

Manik-depresif (coşku-çöküntü psikozu) bozuklukta, psikoz, duygudurumdaki aşırı coşku (mania) ya da çöküntü (depresyon) ile belirlenen daha genel ruhsal bir rahatsızlığın bir parçası olarak görülmektedir.

Psikotik belirtiler kişinin o an içinde bulunduğu duygu durumuna uygun biçimde ortaya çıkar. Sözgelimi, depresyonda olan kişiler intihar etmeleri gerektiğini söyleyen sesler duyabilirler. Gereksiz yere aşırı coşkulu ya da mutlu olan kişiler kendilerinin özel olduklarına ve şaşırtıcı başarılar gerçekleştirebileceklerine inanırlar.

Şizoefektif Bozukluk

Bu tür şizofreni tanısı, kişide duygu durum bozukluğu (depresyon ya da mani) ve psikoz belirtilerinin aynı anda veya art arda görülmesi durumunda yapılır. Başka bir deyişle, hastalığın görünümü tipik bir duygu durum bozukluğu ya da şizofreni değildir.

Psikotik Depresyon

Bu, psikotik belirtilerin eşlik ettiği ağır depresyondur. Ancak, hastalığın hiç bir döneminde coşku ve çöküntü devresi (mani ve depresyon) yoktur. Bu özellik, hastalığı manik-depresif bozukluktan ayırmaktadır.

Psikoz Nedenleri Nelerdir?

Psikozun nedenlerine ilişkin birçok teoriler ileri sürülmektedir. Ancak, bu konuda hala çok fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

Psikoza, ergenlik ya da ilk yetişkinlik döneminde kişide psikotik belirtilerin ortaya çıkması yatkınlığına neden olan ve tam anlaşılmayan biyolojik etkenlerin bir kombinasyonunun yol açtığına ilişkin bazı kanıtlar mevcuttur. Bu belirtiler, çoğunlukla hastalığa yatkın kişilerde stres, aşırı madde kullanma ya da sosyal değişikliklere tepki olarak ortaya çıkmaktadır. Bazı etkenler bir kişiden diğerine göre daha önemli ya da önemsiz olabilir.

İlk-epizod psikoz belirtileri ortaya çıktığında hastalığın nedeni özellikle belirgin değildir. Bu nedenle, bilinen tıbbi nedenlerin belirlenmesi ve olabildiğince doğru tanı konulabilmesi için kişinin tam bir muayeneden geçirilmesi gerekir. Bu genellikle hem tıbbi testlerin yapılmasını hem de bir akıl sağlığı uzmanıyla ayrıntılı görüşmeyi kapsar.

Psikozun birçok türü vardır.Hastalığın seyri ve sonucu kişiden kişiye değişmektedir.

Psikotik Bozuklukların Tedavisi Nasıldır?

Psikotik belirtiler görülen kişiler bazen tedavi olma konusunda istekli değillerdir. Bu kişiler herhangi bir sorun olmadığına inanabilir ya da belirtilerin yardım almadan geçeceği beklentisi içinde olabilirler. Tedavi veya başkalarının ne düşüneceği konusunda kaygıları olabilir.

Psikozun giderek daha iyi anlaşılması yeni ilaç ve tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine yol açmıştır. Kişinin, genellikle düzenli aralıklarla yerel akıl sağlığı kliniğine giderek evden tedavi görme olasılığı vardır. Yerel akıl sağlığı servisleri tarafından ev ziyaretleri düzenlenebilir. Kişinin hastaneye yatması gerektiğinde, bu, genelikle yalnızca kısa bir süre için olacaktır.

Psikotik hastalıklar da diğer hastalıklar gibi tedavi edilebilir. Tedavi sonucunda birçok kişi tamamen iyileşmektedir.

Tedavi Neleri Kapsar?

Tedavinin ilk aşaması değerlendirmeyi gerektirir. Bu, psikiyatrist, klinik psikolog ya da toplum psikiyatri hemşiresi gibi bir akıl sağlığı uzmanı ile yapılan bir dizi görüşmeyi kapsamaktadır. Uzman, hasta kişiyle görüşmenin yanı sıra, aile bireyleri ve arkadaşlarla da görüşecektir. Belirtilerin fiziksel bir rahatsızlıktan kaynaklanma olasılığını ortadan kaldırmak için muhtemelen kan testleri ve röntgen filmleri çekilecektir. Bu, ilgili herkes için korkutucu ve karışık duygulara neden olan, ancak güven telkin etmeye ve hoşgörüye çok fazla gereksinim duyulan bir dönemdir. Bu bağlamda olabildiğince karşılıklı güvene dayalı ilişkiler oluşturmak önemlidir.

Psikotik bozukluğu olan kişi, aile ve arkadaşlarından elde edilen bilgiler ile test sonuçları, kişide ne tür bir psikotik bozukluk olduğuna, nedenlerine ve kişiye en iyi şekilde nasıl yardımcı olunabileceğine ilişkin genel bir fikir verecektir.

Bazen psikotik belirtiler çok çabuk kaybolur ve kişi derhal normal yaşamına döner. Bazı kişilerin iyileşmesi haftalar ve hatta aylar alabilir. Her türlü hastalık sonrasında olduğu gibi hasta bir iyileşme dönemi geçirebilir ya da çok çeşitli tedavi seçeneklerinden yararlanmak isteyebilir.

  • İlaç Tedavisi

İaç tedavisi psikozda çok önemli olabilir. Diğer tedavi yöntemleriyle birlikte ilaç tedavisi, kişinin iyileşmesinde ve başka epizodların oluşmasını önlemede çok önemli bir rol oynar. Psikoz belirtilerini ve bu belirtilerin yol açabileceği kaygı ve stresi azaltmada çok etkili olan birkaç farklı ilaç vardır.
Tedaviye düşük doz ilaçla başlanır ve ilacın ne kadar ve ne zaman alınacağına ilişkin ayrıntılara doktorla birlikte karar verilir. İlaç tedavisi yakından izlenir ve yan etkilerin ortaya çıkması halinde, ilacın türü ya da miktarı değiştirilebilir. Bu yaklaşım, hastanın, tedavinin temelini oluşturan ilaç kullanmayı reddetmesine yol açabilen yan etkilerin yarattığı stresten kaçınmada çok önemlidir.

  • Psikoterapi

Birisiyle konuşmak tedavinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Tedavi yöntemi bireye ve psikotik epizodun aşamasına uygun olacak şekilde değişiklik gösterebilir. Akut psikotik belirtiler gösteren bir kişi, sadece, yaşadıklarını anlayabilen ve iyileşeceği konusunda güven verebilen bir kişinin varolduğunu bilmek isteyebilir. İyileşme sürecinde kişi kendisine ‘neden ben?’ sorusunu sorabilir ve başka epizodların oluşmasını önlemeye yönelik pratik yöntemler öğrenebilir. Sözgelimi; stresle başa çıkma ve uyarı belirtilerini erken fark etme gibi.Danışma ya da terapi bire-bir ya da grup terapisi olarak yürütülebilir.

  • Pratik Yardım

Tedavi ayrıca, okula ya da işe geri dönme, konut ya da mali durumla ilgili düzenlemeleri yapma gibi günlük işlerde yardımı da kapsayabilir.

Hastaneye Yatma Ne Zaman Düşünülmelidir?

Psikotik hastalığı olan birçok kişiye, akıl sağlığı uzmanları tarafından düzenli olarak destek sağlandığı sürece, evde akraba ya da arkadaşları yardımcı olabilir. Hastalığın ilk epizodunda olan gençlerin, stres ve rahatsızlıklarını en aza indirmek için, eğer mümkünse, evde tedavi edilmeleri gerekir.

Evde bakım, yerel toplum akıl sağlığı servisi tarafından sağlanabilir. Hasta kişi ve ailesine 24 saat yoğun destek hizmeti sunan Kriz Değerlendirme ve Tedavi (Crisis Assessment and Treatment – CAT) servisleri çoğunlukla toplum akıl sağlığı servisinin bir parçasıdır.

Bununla beraber bazen evde tedaviye devam etmeden önce hastanın bir süre hastanede yatması yararlı olur. Hastanede yatma, belirtilerin daha ayrıntılı izlenmesine olanak sağlar, incelemelere ve tedavinin başlamasına yardımcı olur. Bazen kişiler dinlenebilmek ve kendilerini güvenli hissedebilmek için hastaneye yatmak isterler.
Günümüzde, yatarak tedavi seçeneği, daha çok psikotik belirtilerin kişinin ya da başkalarının güvenliği için risk oluşturduğu durumlarda kullanılmaktadır.

Sözgelimi; kişi ciddi olarak intihar etmeyi düşünebilir. Bu tür vakalarda hastaneye yatırılma, değerlendirme ve tedavinin sürdürülmesine ve kişinin güvenliğinin sağlanmasına olanak tanımaktadır.

Bazı vakalarda hastaneye yatırılmayla ilgili düzenlemelerin, en azından başlangıçta, kişinin isteğinin dışında yapılması gerekebilir. Bununla beraber, mümkün olan en kısa sürede evde tedaviye başlanır.

Kişi Tedaviye Nasıl Katılabilir?

Erken yaşlarda psikotik bozukluk görülen kişiler tedavilerine aktif bir biçimde katılmaya özendirilmektedir. Kişinin psikoza, iyileşme sürecine ve iyileşmeyi desteklemek ve sürdürmek için neler yapabileceğine ilişkin bilgilenmesi gerekir. Bazen, üstesinden gelinmesi gereken ikincil sorunlar vardır. Sözgelimi; okul ya da işten uzak kalmanın telafisi veya depresyon duyguları ve psikozun yol açtığı stresle nasıl başa çıkılacağı gibi. Kişinin haklarını bilmesi ve anlamadığı konular hakkında sorular sorması önemlidir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir